2023 թվականի ապրիլի 29-ին Երևանում տեղի ունեցած համաժողովի ժամանակ ընդունվեց մի կարևոր փաստաթուղթ, որը վերաբերում է տասնամյակներ շարունակվող ադրբեջանական հակահայկական քաղաքականությանը և դրա հետևանքով տեղահանված հարյուր հազարավոր հայերի ճակատագրին։
Պատմական ճշմարտության վերականգնում
Հռչակագիրն արձանագրում է, որ 1918 թվականից ի վեր Ադրբեջանը՝ իր տարբեր պետական կազմավորումներով, վարել է հետևողական հայատյաց քաղաքականություն։ Հատուկ շեշտադրվում է, որ 1988-1991 թթ. Սումգայիթում, Բաքվում, Կիրովաբադում և Հյուսիսային Արցախում իրականացված ջարդերն ու տեղահանությունները մինչ օրս չեն ստացել համարժեք իրավական և քաղաքական գնահատական միջազգային հանրության կողմից։
Հիմնական պահանջներն ու նպատակները
Հռչակագրի հեղինակները և ստորագրող կազմակերպությունները (այդ թվում՝ «Ա.Դ. Սախարովի անվան հայկական մարդու իրավունքների պաշտպանության կենտրոն» ՀԿ-ն) առաջ են քաշում հետևյալ կետերը.
- Միջազգային ճանաչում. Կոչ ուղղել ՄԱԿ-ին և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին՝ ճանաչելու Ադրբեջանից տեղահանված հայերի փախստականի կարգավիճակը և նրանց իրավունքների խախտումները։
- Վերադարձի իրավունք. Ապահովել փախստականների անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձը իրենց պատմական հայրենիք և հայրենի տներ։
- Փոխհատուցում. Պահանջել նյութական և բարոյական վնասների ամբողջական փոխհատուցում կորցրած գույքի և հայրենազրկման համար։
«Մենք դիմում ենք աշխարհասփյուռ մեր հայրենակիցներին և միջազգային կառույցներին՝ միավորելու ջանքերը հանուն արդարության և բռնի տեղահանվածների իրավունքների պաշտպանության»։
Միասնական հարթակի ստեղծում
Հռչակագրի կարևորագույն դրույթներից է միասնական հարթակի ձևավորման գաղափարը։ Սա նպատակ ունի համախմբել Ադրբեջանից, Արցախից և Նախիջևանից բռնի տեղահանվածների շահերը ներկայացնող բոլոր ՀԿ-ներին և անհատներին՝ միջազգային ատյաններում ավելի հզոր և միասնական ձայնով հանդես գալու համար։