Քանի որ Արհեստական բանականությունը (ԱԲ) դառնում է առօրյա գործիք ուսանողների և դասախոսների համար, «Ա. Դ. Սախարովի անվան մարդու իրավունքների պաշտպանության հայկական կենտրոնը» նախաձեռնում է քննարկում դրա պատասխանատու կիրառման վերաբերյալ: Մեր վերջին հետազոտական աշխատանքը՝ «Արհեստական բանականության կիրառման իրավական և բարոյական սահմանները բուհական միջավայրում» (հեղինակ՝ Սոնա Ալավերդյան), քննում է, թե ինչպես կարող ենք ընդունել տեխնոլոգիաները՝ չզոհաբերելով ակադեմիական ազնվությունը:
ChatGPT-ից մինչև Grammarly՝ ԱԲ գործիքները փոխում են հետազոտությունների իրականացման և տեքստերի գրման ձևը: Սակայն այս արագ ինտեգրումն առաջ է բերում բարդ հարցեր, որոնք, Սախարովի կենտրոնի համոզմամբ, պետք է դիտարկվեն մարդու իրավունքների և էթիկայի տեսանկյունից:
Մեր վերլուծությունն առանձնացնում է երեք հիմնական մարտահրավեր հայաստանյան բարձրագույն կրթական համակարգի համար.
- Ակադեմիական ազնվություն և գրագողություն. Ինչպե՞ս տարբերել «ԱԲ-ի օգնությամբ» կատարված աշխատանքը «ԱԲ-ի կողմից գեներացված» աշխատանքից: Ինքնուրույն մտածողության նվազման ռիսկը ժամանակակից մանկավարժության մեծագույն մտահոգություններից է:
- Մտավոր սեփականություն. Ո՞ւմ են պատկանում այն հետազոտական աշխատանքի իրավունքները, որը համահեղինակվել է ԱԲ-ի կողմից: Գործող իրավական դաշտը դժվարությամբ է համապատասխանեցվում գեներատիվ տեխնոլոգիաներին:
- Տվյալների գաղտնիություն. ԱԲ գործիքների օգտագործումը հաճախ պահանջում է անձնական կամ զգայուն տվյալների մուտքագրում, ինչը լուրջ հարցեր է առաջացնում այն մասին, թե ինչպես է այդ տեղեկատվությունը պահպանվում և օգտագործվում մասնավոր տեխնոլոգիական ընկերությունների կողմից:
Որպեսզի ԱԲ-ն ծառայի որպես հզորացման գործիք, այլ ոչ թե էթիկայի շրջանցման միջոց, Սախարովի կենտրոնն առաջարկում է.
- Հստակ ինստիտուցիոնալ ուղեցույցներ. Հայաստանի յուրաքանչյուր համալսարան պետք է ընդունի «ԱԲ կիրառման քաղաքականություն», որը կսահմանի թույլատրելիի սահմանները:
- Թվային էթիկայի դասընթացներ. Ուսումնական ծրագրերում ներառել ԱԲ էթիկայի մոդուլներ՝ սովորեցնելով ուսանողներին օգտագործել այս գործիքները քննադատաբար և թափանցիկ:
- Գնահատման համակարգի արդիականացում. Հեռանալ ստանդարտ շարադրություններից, որոնք ԱԲ-ն հեշտությամբ կարող է վերարտադրել, և անցում կատարել ավելի ինտերակտիվ, բանավոր կամ գործնական քննությունների:
Ամբողջական տարբերակը ստորև